Na sociedade do s. XXI tanto internet como os múltiples dispositivos dixitais poñen ao noso alcance unha cantidade inxente de información escrita, oral e visual. Recibimos esta información como espectadores pasivos, xa que descoñecemos algúns das linguaxes utilizadas, así como o funcionamento dos medios de información e das canles a través dos cales accedemos a ela. Gran parte desta información que circula polas redes faio en formato vídeo, un soporte que os espectadores sen formación específica confunden en moitas ocasións coa realidade, sen achegarse a el con capacidade crítica.
Esta inabarcable cantidade de imaxes condiciona a nosa percepción da realidade xa que, como reflexiona Fontcuberta (2016), «estamos inmersos nunha orde visual distinta marcado basicamente por tres factores: a inmaterialidade e transmitabilidad das imaxes; a súa profusión e dispoñibilidade; e a súa achega decisiva á enciclopedización do saber e da comunicación» (p. 9). Este autor tamén advirte sobre o feito de que «esta saturación visual obríganos tamén, e sobre todo, a reflexionar sobre as imaxes que faltan» (p. 26) en referencia, non só a aquelas que desapareceron, senón tamén ás que nunca existiron ou foron eliminadas, prohibidas ou censuradas. Á súa vez, emprega o termo Homo photographicus para referirse ao ser humano en tanto consumidor e produtor de infinitas imaxes, grazas á proliferación de dispositivos con cámara alcanzables. A eficacia comunicativa das imaxes pode condicionar o noso comportamento e a nosa percepción da realidade, especialmente en idades temperás.
«(…) calquera persoa está hoxe exposta, desde a súa primeira infancia, ao influxo determinante duns medios que se caracterizan, ante todo, pola súa inmediatez, a súa eficacia comunicativa, o seu atractivo para quen os contempla e a súa capacidade de penetración en todos os niveis da personalidade individual e dos comportamentos colectivos» (Pérez Millán, 2014, p. 11).
Ante esta realidade, a Comisión Europea publicou a Recomendación, do 20 de agosto de 2009, sobre a alfabetización mediática na contorna dixital para unha industria audiovisual e de contidos máis competitiva e unha sociedade do coñecemento incluyente. Nun informe de 2011 incidiu na necesidade de elaborar un modelo de educación cinematográfica para Europa, que incluíse a apreciación do cinema como unha forma de arte, a comprensión crítica, o acceso ao patrimonio nacional, o cinema mundial e o cinema popular, e as habilidades creativas para facer películas. Así mesmo, proporcionou unha definición revisada de alfabetización cinematográfica (film literacy):
«O nivel de comprensión dunha película, a capacidade de ser consciente e curioso na elección de películas; a competencia para mirar críticamente unha película e analizar o seu contido, cinematografía e aspectos técnicos; e a capacidade de manipular a súa linguaxe e recursos técnicos na produción creativa de imaxes en movemento».
Por tanto, parece necesaria unha formación adecuada da cidadanía para unha lectura e reflexión crítica das imaxes, non só como consumidores, senón tamén como produtores conscientes e responsables; formación que debe comezar na educación formal, cun deseño curricular progresivo ao longo das diferentes etapas educativas. Antes de avanzar é necesario establecer e definir algúns termos que imos utilizar relativos á educación audiovisual. Referirémonos, preferentemente, á importancia da alfabetización cinematográfica como o espazo para o coñecemento do cinema e a súa linguaxe, que tamén utilizan a publicidade, o videoclip ou a reportaxe xornalística, e que responde á definición da Comisión Europea antes citada. O termo audiovisual empregarémolo para englobar os produtos da televisión como talk shows, magazines ou concursos que se rexen por outros códigos distintos ao do cinema.
Bergala enfronta ambos os termos para destacar a importancia pedagóxica do cinema sobre os produtos televisivos: «A formación paciente e permanente dun gusto fundado sobre cousas belas pode ter algunha posibilidade, aínda que sexa mínima de actuar como antídoto fronte á crasa estupidez e á fealdade agresiva da maioría dos programas de televisión que non proveñen dun imaxinario do cinema» (Bergala, 2007, p. 58)
ATURUXO FILMS 